Herbestemming Enka schoorsteen: “De Dikke”

Op het voormalige ENKA-terrein in Ede staan nog twee markante fabrieksschoorstenen: de ketelschoorsteen uit 1920 en de spinnerijschoorsteen uit 1927. Bij de werknemers stonden ze bekend als de dunne en de dikke. De spinnerijschoorsteen, ‘de dikke’, is met zijn 82 meter de hoogste gemetselde schoorsteen van Nederland. De schoorsteen werd opgetrokken in een stijl met duidelijke expressionistische invloeden en diende oorspronkelijk voor de afvoer van spingassen uit de spinnerij en blekerij. Via grote buizen over daken en langs gevels werden deze gassen naar de schoorsteen geleid. Na een grondige restauratie in de tweede helft van 2020 wacht dit rijksmonument nog op een nieuwe functie.

In opdracht van BOEi hebben wij een herbestemmingsstudie uitgevoerd voor dit bijzondere rijksmonument. Het uitgangspunt is helder: de schoorsteen blijft intact en leesbaar als monument, terwijl een nieuw gebruik zich zorgvuldig en terughoudend in het bestaande voegt.

De opgave begint aan de voet van de schoorsteen. De bestaande toegang ligt circa een halve meter onder maaiveld en vraagt om een nieuwe, herkenbare entree. Dit entreevolume is vormgegeven als een zelfstandig, cilindrisch gebaar, geïnspireerd op de gaswasser-installatie die ooit tegen de schoorsteen aanstond. Ook de materialisatie van naturel gekleurd strekmetaal sluit hierop aan. De hedendaagse toevoeging versterkt het verticale karakter van het monument en markeert de overgang tussen maaiveld en hoogte.

De rijksmonumentale schoorsteen zelf blijft volledig intact. Inwendig wordt het volume aangepast door het toevoegen van vloeren, zonder het ruwe, gemetselde karakter aan te tasten. De oorspronkelijke uitmondingen van de schacht krijgen glazen puien, waardoor daglicht diep het gebouw binnendringt. Zo ontstaat een reeks bijzondere ruimten, met een flexibele invulling voor wonen, werken of een hybride programma.

We zijn betrokken bij meer projecten op het ENKA-terrein. Zo transformeerde we ook het ENKA poortgebouw.